Dzieci i młodzież a zachowania kompulsywne – pierwsze sygnały problemu oraz rola otoczenia

Zachowania kompulsywne mogą przyjmować różne formy i mieć odmienne podłoże. Nie każda powtarzalna czynność oznacza zaburzenie. Dzieci naturalnie rozwijają bowiem różne przyzwyczajenia oraz sposoby radzenia sobie z napięciem. Niepokój powinna natomiast wzbudzić aktywność, nad którą młoda osoba wyraźnie traci kontrolę. Jeżeli zajmuje ona coraz więcej czasu albo utrudnia naukę, odpoczynek czy kontakty z rówieśnikami, warto przyjrzeć się jej bliżej.

Skąd biorą się zachowania kompulsywne i obsesyjno-kompulsywne u dzieci?

Zachowania kompulsywne często wiążą się z silnym napięciem, lękiem bądź potrzebą odzyskania poczucia kontroli. Znaczenie mogą mieć również predyspozycje biologiczne, doświadczenia życiowe oraz sposób funkcjonowania w rodzinie. W zaburzeniach obsesyjno-kompulsyjnych charakterystyczny jest mechanizm, w którym natrętna myśl wywołuje napięcie, a podjęcie określonej czynności przynosi chwilową ulgę, co z kolei wzmacnia potrzebę ponownego jej wykonania.

Jak objawiają się zachowania kompulsywne u dzieci?

Do sygnałów wymagających uwagi należą między innymi:

• nadmierne mycie rąk, unikanie kontaktu z przedmiotami uznawanymi za zanieczyszczone,
• powtarzanie pytań i szukanie zapewnień mimo wcześniejszego uzyskania odpowiedzi,
• poświęcanie czasu na konkretne czynności kosztem nauki, snu, zabawy, kontaktów z rówieśnikami,
• trudność z przerwaniem danego zachowania mimo świadomości, że jest ono nadmierne,
• wyraźne napięcie emocjonalne pojawiające się przed podjęciem aktywności albo w sytuacji uniemożliwiającej jej wykonanie.

Pojedynczy objaw nie przesądza jeszcze o występowaniu zaburzenia. Znaczenie ma częstotliwość zachowania, jego nasilenie oraz wpływ na codzienne funkcjonowanie.

Zachowania kompulsywne a uzależnienia

Kompulsja może współwystępować z uzależnieniami, zwłaszcza gdy określona czynność wykorzystywana jest do obniżania napięcia lub ucieczki od trudnych emocji. Początkowo przynosi ona ulgę, lecz z czasem staje się jedynym sposobem radzenia sobie z problemami. W przypadku dzieci, u których występują zarówno zachowania kompulsywne, jak i oznaki utraty kontroli nad korzystaniem z określonych aktywności, potrzebna będzie ocena specjalisty.

Co zrobić, gdy u dzieci zaobserwuje się zachowania kompulsywne?

Pierwszym krokiem ze strony opiekuna powinna być rozmowa — próba zrozumienia, jakie emocje towarzyszą wykonywaniu danej czynności. Dodatkowo warto skonsultować się ze specjalistą. W Zielonej Górze prowadzimy nie tylko ośrodek terapii uzależnień, ale też poradnię dla dzieci i młodzieży, gdzie można umówić się do psychiatry dziecięcego. Podczas konsultacji pomaga on ustalić charakter trudności oraz dobrać odpowiednią formę wsparcia.

W zależności od rozpoznania pomoc może obejmować psychoterapię, psychoedukację, a w niektórych przypadkach także leczenie psychiatryczne. Ważne jest też zaangażowanie najbliższego otoczenia, ponieważ spokojna, przewidywalna reakcja dorosłych, jak również wsparcie ze strony przyjaciół z grupy rówieśniczej, ułatwia przechodzenie przez proces zdrowienia. Zachęcamy do umówienia się na konsultację ze specjalistą.